Kultura Este - kultura archeologiczna epoki żelaza. Nazwa kultury wywodzi się od eponimicznego stanowiska Este w regionie Wenecja Euganejska, w prowincji Padwa. W okresie epoki żelaza (od III w w p.n.e - II w. p.n.e) jeden z ważniejszych ośrodków kultury wenetyjskiej. W II w. p.n.e Venetica stała się kolonią Imperium rzymskiego.
Zobacz też
Strony zewnętrzne
Kultury 09 Jun 2010 No Comments
Kultura strzyżowska – kultura występująca w epoce brązu na terenach Polski i Wołynia.
W Polsce występowała w pierwszej połowie II tysiąclecia p.n.e., we wschodniej części Wyżyny Lubelskiej. Charakteryzowała się małymi, otwartymi osadami i krótkotrwałymi obozowiskami, przeważnie na wzniesionych obszarach lessowych, lub cyplach wysokich teras rzecznych. Budownictwo składało się głównie z drewnianych naziemnych budowli zrębowych, ze ścianami oklejonymi gliną, ziemianek, szałasów i spichlerzy do przechowywania zboża. Czasami wewnątrz domostw znajdowały się paleniska.
Gospodarka opierała się na hodowli bydła, kóz, owiec, trzody chlewnej, koni, gęsi i psów. Praktykowano także łowiectwo, rybołówstwo i zbieractwo. Dość dobrze rozwinięty był także handel, o czym świadczą dość liczne importy.
Pochówki, o obrządku szkieletowym, praktykowano na terenie osad i na cmentarzyskach. Ciała układano najczęściej na wznak, w groby płaskie, jamowe, owalne i prostokątne, czasami z kamienną obudową. Zmarłego wyposażano w ozdoby z muszli, fajansu lub miedzi, a także w wyroby krzemienne, kościane i ceramiczne.
Kultury 08 Jun 2010 No Comments
Obszar zajmowany przez kulturę Hassuna i sąsiednią kulturę Halaf.
Hassuna nazwa niniejszej jednostki kulturowej związana jest z eponimicznym stanowiskiem Tell Hassuna. Zespół zjawisk kulturowych utożsamianych z omawianą kulturą obejmował swym zasięgiem obszary zlokalizowane nad górnym Tygrysem a jego południową granice wyznacza Mały Zab. Rozwój tej jednostki kulturowej wyznaczają daty od ok. 6200 do ok. 5700 p.n.e.
Inwentarz ceramiczny w niniejszej kulturze reprezentowany jest przez naczynia zdobione malowanymi bądź nacinanymi wzorami geometrycznymi. Wyrabiano głównie ceramikę kuchenną ( kubki, dzbany, kuliste naczynia, misy), ręcznie lepioną z gliny (różowej lub jasnożółtej) z domieszką sieczki. Używano również naczyń ozdobionych czerwonymi wzorami geometrycznymi (linie, zygzaki, figurki ludzi i zwierząt, ornamenty o ukrytej symbolice, np.swastyka). Z tego okresu pochodzi najstarsza ceramika polichromowana. W okresie klasycznym pojawiła się ceramika dobrze wypalona. Inwentarz kamienny w owej kulturze reprezentowany jest przez wkładki do sierpów, drapacze, zgrzebła, a także żarna, moździerze, tłuczki służące do obrabiania pokarmu roślinnego. W inwentarzach kamiennych poświadczona jest obecność przęślików co może sugerować rozwój tkactwa w niniejszej kulturze. Konstrukcje mieszkalne wznoszone były na planie koła bądź prostokąta, a do ich budowy posługiwano się ubitym mułem rzecznym bądź blokami glinianymi. Domy na planie okręgu służyły zapewne jako miejsca kultowe, bowiem odnaleziono w nich poćwiartowane zwłoki. Jednak większość zmarłych chowano pod podłogą domów. Ludność niniejszej jednostki kulturowej zajmowała się głównie uprawą pszenicy, pszenicę samopszę, pszenicę płaskurkę, jęczmień, groch i soczewicę, poświadczona jest także hodowla kóz, owiec, świń i bydła. Najważniejsze stanowiska kultury Hassuna: Tell Hassuna, Jarim Tepe, Tell Soto, Umm Dabagija, Arpaczija.
Bibliografia
Kultury 07 Jun 2010 No Comments
Inwentarz typowy dla kultury Er Argar
Kultura El Argar – kultura archeologiczna epoki brązu. Jej nazwa pochodzi od eponimicznego stanowiska El Argar.
Spis treści
//
Geneza
Kultura Er Argar rozwinęła się na bazie tradycji eneolitycznej kultury pucharów dzwonowatych w rejonie występowania licznych złóż miedzi.
Chronologia i obszar występowania
W rozwoju tej kultury wyróżniamy dwie fazy: starszą (faza A lub faza I) datowaną na lata 2100–1600 p.n.e. (według lat kalibrowanych) i fazę młodszą (faza B lub faza II) datowaną na lata 1600–1200 p.n.e. Trzeba jednak zwrócić uwagę na fakt, że na niektórych obszarach kultura El Argar mogła przetrwać aż do okresu kolonizacji fenickiej (VIII wiek p.n.e.). Ten długi, końcowy okres trwania tej kultury nazywamy fazą C lub fazą III.
Kultura El Argar rozwijała się w południowo-wschodniej części Półwyspu Iberyjskiego, na terenie prowincji: Alicante, Almeríi, Grenady i Murcji. Przeważającą część terytoriów zajmowanych przez omawianą jednostkę stanowią Góry Betyckie.
Gospodarka
Największą rolę w gospodarce kultury El Argar pełnił niewątpliwie handel. Dzięki bogatym złożom metali kolorowych ludność kultury El Argar utworzyła prężnie działające ośrodki metalurgiczne, zajmujące się obróbką miedzi, złota oraz srebra. Umożliwiło im to rozwój wymiany handlowej z różnymi ośrodkami. Istniały dwa ważne szlaki handlowe: pierwszy prowadzący na północ, gdzie ze Skandynawii sprowadzano bałtycki bursztyn, zaś drugi na południe do Afryki Północnej, skąd przywożono kość słoniową oraz strusie jaja.
Osadnictwo i budownictwo
Pozostałości zabudowań ze stanowiska Cerro de Las Viñas
Kultura El Argar reprezentowana jest przez umocnione osiedla typu protomiejskiego zlokalizowane w pobliżu złóż metali, w miejscach dogodnych do obrony, wzniesionych ponad doliny rzeczne. Domy mieszkalne wznoszone w obrębie osad były czworoboczne, budowane z brył kamiennych i kryte płaskimi dachami wykonanymi z gałęzi i trzciny, polepionymi gliną. W niektórych z domostw odkryto pozostałości schodów, co świadczy o tym, że część domów mogła być piętrowa. Osady tego typu miały dość rozplanowany charakter, a pomiędzy poszczególnymi domami biegły wąskie uliczki i przejścia.
Najbardziej znane stanowiska tej kultury to wspomniane już El Argar, Ifre, Zapata, El Oficio i Fuente el Álamo, gdzie na stanowisku położonym na obszarach nieurodzajnych, ale zasobnych w złoża metali, odkryto cysterny na wodę.
Obrządek pogrzebowy
Cmentarzyska kultury El Argar występują często w obrębie dawnych osiedli. Osiągają różne rozmiary. Na stanowisku w El Argar odkryto ponad tysiąc grobów znajdujących się pomiędzy domami i w ich wnętrzu. Były to pochówki szkieletowe. W fazie A zmarłych chowano wewnątrz kamiennych grobów skrzynkowych oraz w grobach bez żadnych dodatkowych konstrukcji. Ich wyposażenie nawiązuje do standardów kultury pucharów dzwonowatych. W młodszej fazie bardzo często spotykane były pochówki pitosowe.
Inwentarz
W fazie starszej kultury El Argar szczególnie rozpowszechnione były w ceramiczne kulisto denne naczynia o ostrym załomie oraz misy półkoliste o niewyodrębnionym zagłębionym dnie. W fazie młodszej upowszechniły się półkoliste puchary na pustych nóżkach, kulisto denne misy i naczynia o ostrym załomie.
Wśród wyrobów metalowych charakterystyczne były sztylety z nitami służącymi do połączenia z rękojeścią, berła sztyletowe, bransolety, skręty z drutu brązowego lub złotego, a w młodszej fazie także długie sztylety i miecze z nitami, płaskie siekiery brązowe oraz wykonane ze srebra diademy, kółka i tarczki.
Ponadto spotyka się jeszcze wyroby kamienne, a wśród nich charakterystyczne grociki Palmela, wyroby kościane i z muszli, natomiast o rozwiniętym odlewnictwie świadczą tygle i formy odlewnicze. W pochówkach występowały często wyroby typowe dla kultury pucharów dzwonowatych, czyli kościane guzki V-kształtne, płytki do ochrony przedramienia oraz puchary zbliżone do dzwonowatych.
Zanik
Kultura El Argar zaczęła zanikać na początku I tysiąclecia p.n.e., jednak ostatecznie kres położyła jej kolonizacja fenicka w VIII wieku p.n.e.
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kultury 07 Jun 2010 No Comments
Grupa Csepel – grupa kultury archeologicznej Nagyrév, czasem uznawana jednak za grupę kultury pucharów dzwonowatych. Jej nazwa pochodzi od wyspy Czepel na Dunaju.
Spis treści
//
Geneza
Grupa ta wiąże się z przybyciem na tereny naddunajskie ludności kultury pucharów dzwonowatych. Ludność ta zetknęła się tutaj z osadnictwem grupy Makó-Kosihy-Čaka kultury Vučedol-Zók. Świadczą o tym zabytki z inwentarza tej grupy, charakterystyczne dla ludności obu tych kultur. Uznaje się ją powszechnie za część horyzontu wczesnonagyrevskiego.
Chronologia i obszar występowania
Badacze przekonani są o tym, że grupa ta jest młodsza od grupy Makó-Kosihy-Čaka, przynajmniej na obszarze jej występowania. Nie wyklucza się jednak współistnienia grupy Makó-Kosihy-Čaka w południowo-zachodniej Słowacji z omawianą jednostką. Możemy ją więc datować według lat kalibrowanych na 2300–2200/2150 p.n.e. Jej zasięg obejmuje wąski pas od kolana Dunaju na północy do wyspy Czepel na południe od Budapesztu.
Gospodarka
Podstawą gospodarki była dla tej ludności hodowla koni, bydła oraz uprawa ziemi. Uderzająca jest bardzo duża ilość kości konia. Chodzi o konia udomowionego, hodowanego zapewne w stadach razem z bydłem w dolinie Dunaju. Społeczności grupy Csepel były mobilne, więc często zakładano nowe osady i zmieniano pastwiska.
Osadnictwo i budownictwo
Osady zakładano nisko nad Dunajem, jednak powyżej terasy zalewowej. Po osadach pozostały różnej rodzaju jamy, a także ślady po słupach, nie tworzące regularnych układów. Jamy dość często występują w dość dużym zagęszczeniu. Ich rozmiary są różne. We wszystkich tych obiektach natrafia się na dużą ilość materiału zabytkowego, zwłaszcza ceramiki i kości. Nie spotyka się natomiast polepy ze śladami konstrukcji, przez co uważa się, że ściany domów były wykonane z lekkiego materiału. Nie udało się niestety uchwycić jakich rozmiarów były te osady w czasie funkcjonowania. Możliwe, że wiąże się to z dużą mobilnością tych grup.
Obrządek pogrzebowy
Ciała zmarłych chowano na zapleczu osad, w niewielkiej od nich odległości. Nie tworzą one wyodrębnionych cmentarzysk, tylko są rozrzucone łańcuchowo w mniejszych lub większych skupiskach. Odległości pomiędzy konkretnymi pochówkami są różne, tak samo jak odległości pomiędzy skupiskami pochówków. Jedno takie skupisko tworzy zazwyczaj tylko kilka grobów. Zdecydowaną przewagę mają pochówki ciałopalne urnowe oraz jamowe z warstwą ciałopalenia. Urną jest przeważnie amfora przykryta misą i otoczona kilkoma mniejszymi naczyniami. Groby ciałopalne jamowe przypominają rozmiarami i kształtem groby szkieletowe. Przepalone kości wraz z resztkami stosu zsypane są na jedną kupkę lub rozrzucone po całej jamie. Ponadto znajdują się w grobach także inne naczynia oraz dary grobowe. W grobach szkieletowych zmarli ułożeni są na boku prawym lub lewym z nogami silnie podkurczonymi, głową zorientowani są na północ lub południe. Zauważono, że inwentarz typowy dla kultury pucharów dzwonowatych występuje zazwyczaj w grobach szkieletowych lub ciałopalnych jamowych, rzadko natomiast w ciałopalnych urnowych. Inaczej jest za to z typowymi dla dzwonowców płytkami łuczniczymi, które występują we wszystkich rodzajach grobów.
Inwentarz
W inwentarzu występują formy charakterystyczne dla kultury pucharów dzwonowatych. W ceramice są to właśnie puchary o kształcie odwróconego dzwonu, zazwyczaj z jednym uchem, zdobione strefowo techniką stempelkową lub radełkową. Puchary te występują zarówno na osadach jak i w grobach, jednak w porównaniu z inną ceramiką jest ich mało. Ponadto na inwentarz składają się też charakterystyczne dla dzwonowców misy, niekiedy z czterema nóżkami, a oprócz wyrobów ceramicznych guzki z otworami V-kształtnymi oraz kamienne płytki łucznicze służące do ochrony przedramienia przed puszczoną cięciwą łuku. Występują w grupie Csepel także misy na pustej nóżce, charakterystyczne dla grupy Makó-Kosihy-Čaka, jednak są one tutaj inaczej zdobione. Ponadto bardzo wysoki procent stanowią niezdobione kubki uchate, różniące się od siebie rozmiarami i proporcjami. Inną częstą w ceramice formą są dzbany, które różnią się między sobą, nie przekraczając jednak wysokością 20 centymetrów. Poza tym mamy także różnego rodzaju misy, dwuuche garnki amforowate, amfory o przysadzistym kształcie (o maksymalnej średnicy brzuśca większej, niż wysokość naczynia) oraz “przykrywki” gliniane. Z innych wyrobów glinianych sporadycznie spotykamy dwustożkowe przęśliki.
Wśród wyrobów metalowych występują sztylety z trzonkiem o krótkim, szerokim i trójkątnym ostrzu, szydła kwadratowe w przekroju poprzecznym, o jednym końcu spiczastym, drugim zaś tępym i spłaszczonym oraz ozdoby, w tym: druciane pierścienie, zausznice oraz szpile z tarczowatą, zrolowaną główką. W inwentarzu wyrobów kamiennych mamy wspomniane już płytki łucznicze, a także trójkątne retuszowane grociki do strzał łuku, płoszczowate ostrza i małe siekierki. Dość liczne są także produkty z kości i rogu.
Zanik i wpływ na powstanie innych jednostek
Grupa Csepel zanika w latach 2200/2150 p.n.e. Stała się zalążkiem do powstania całkiem nowej postvučedolskiej jednostki kulturowej, nazywanej kulturą Nagyrév.
Bibliografia
Kultury 05 Jun 2010 No Comments
Kultura zarubiniecka (kolor turkusowy), kultura zachodniobałtyjska (kolor fioletowy), Kultura wschodniobałtyńska strefy leśnej (kolor jasnoczerwony), kultura przeworska (kolor jasnozielony), plemiona celtyckie (kolor pomarańczowy) - II w. p.n.e - I wieku n.e.
Kultura zachodniobałtyjska - inaczej krąg kultur zachodniobałtyjskich. Stanowiska tej kultury znane są na północny wschód od kultury wielbarskiej i przeworskiej, między rzekami Pasłęką i Niemnem. Występowały od przełomu er, aż do połowy V. wieku.
Według Tacyta tereny te były zasiedlone przez plemiona Estiów, Ptolemeusz natomiast mówi o Galindach oraz Sudinach.
Występowało dużo grup kulturowych:
Bibliografia
Kultury 04 Jun 2010 No Comments
Kultura kobańska, kultura epoki brązu rozwijająca się od połowy II tysiąclecia p.n.e. do IV wieku p.n.e. w centralnej części Przedkaukazia. Podstawą gospodarki było pasterstwo, głównie owiec. Wykorzystywane były również konie o czym świadczą znajdowane pochówki końskie na cmentarzyskach tej kultury. Bardzo ważną rolę odgrywała również metalurgia brązu, której prężne ośrodki pozwoliły na zachowanie odrębności tej kultury mimo presji ze strony koczowniczych ludów Kimmerów i Scytów. Pochówki w tej kulturze charakteryzują się ułożeniem w pozycji skurczonej na boku, składane w skrzyniach kamienych lub jamach obłożonych kamieniami. W grobach mężczyzn składane były najczęściej pasy z brązu z wytłaczanym ornamentem, zdobione sztylety, topory wojenne. Wyposażenie grobów kobiet składało się głównie ze zdobionych pasów z brązu, spiralnych naramienników, naszyjników z brązowych i karneolowych paciorków oraz szpil do spinania odzieży.
Bibliografia
Kultury 03 Jun 2010 No Comments
Stanowisko eponimiczne - stanowisko, na którym odkryto typowe dla jakiejś kultury źródła archeologiczne. Zazwyczaj nazwa nowo odkrytej kultury pochodzi właśnie od nazwy danego stanowiska, np. kultura rzucewska od miejscowości Rzucewo, kultura iwieńska od miejscowości Iwno.
Kultury 02 Jun 2010 No Comments
Typ Wietrzno-Solina - jednostka kulturowa epoki żelaza okresu wpływów rzymskich. Stanowiska tej jednostki datowane są od 100 roku n.e do 250 roku.n.e (B2-C1a), zajmowały niewielką część środkowej oraz wschodniej strefy beskidzkiej w dorzeczach Sanu i Wisłoku. Charakterystycznym elementem tej jednostki kulturowej jest współwystępowanie elementów przeworskich oraz dackich.
Bibliografia
Kultury 01 Jun 2010 No Comments
Spis treści
//
Kryterium Wydzielenia
Nazwa kultury pochodzi od epomicznego stanowiska archeologicznego w Mierzanowicach koło Opatowa (Mierzanowice, woj. świętokrzyskie).W dawniejszych opracowaniach materiał archeologiczny obecnej kultury mierzanowickiej określany był jako kultura tomaszowska (Tomaszów, woj. krakowskie). W obrębie kultury mierzanowickiej można wydzielić również jej lokalne grupy: samborzecką (woj. tarnobreskie) oraz iwanowicką (woj. krakowskie) i pleszowską (Kraków-Pleszów). Ludność kultury mierzanowickiej należała do przykarpackiego kręgu kultur episznurowych.
Chronologia, geneza i zanik
Kultura mierzanowicka wykształciła się jako bezpośrednia kontynuacja kultury chłopice - veselè. J.Machnik wyróżnia dwie fazy rozwoju kultury mierzanowickiej. Starsza datowana na brąz A1 (według chronologii naddunajskiej) oraz młodszą (schyłkową) datowaną na koniec brązu A1 i początek brązu A2.
Obszar występowania i kontekst kulturowy
Ludność kultury mierzanowickiej zajmowała obszary rozciągające się w dorzeczu górnej Wisły, położone przeważnie na lewym jej brzegu. Część wschodnia rozciągała się do Wyżyny Sandomierskiej (grupa samborzecka), a zachodnia do Wyżyny Miechowskiej. Na południu kultura przenikała wzdłuż doliny Dunajca, sięgając do Kotliny Sądeckiej. Kultura mierzanowicka sąsiadowała od północy z kulturą iwieńską oraz kulturą grobsko-śmiardowską, od wschodu z kulturą strzyżewską, a od zachodu z kulturą unietycką.
Charakterystyczne wytwory kulturowe
Ceramika kultury mierzanowickiej wykazuje poważne zróżnicowanie lokalne. Obok tradycji kultury ceramiki sznurowej widoczne są oddziaływania wczesnobrązowych kultur naddunajskich. Najpopularniejsze formy ceramiczne odnajdywane na stanowiskach kulturowych to dwuuche amfory, naczynia garnkowate o esowatym profilu zdobione guzkami oraz poziomymi listewkami poniżej wlewu., a także naczynia o jajowatym brzuścu zaopatrzone w dwa masywne ucha umieszczone u nasady wyodrębnionej szyjki. Bardzo charakterystyczne dla omawianej kultury były również występujące w grobach kolie złożone z paciorków fajansowych kościanych czy wykonanych z muszli. Wśród wyrobów metalowych szczególnie charakterystyczne są miedziane zausznice w kształcie wierzbowego liścia, płaskie siekierki miedziane czy dłuta z podniesionymi brzegami.
Osadnictwo
Znane są głównie małe osiedla i sezonowe obozowiska. Do celów mieszkalnych wykorzystywano też jaskinie. Spotyka się także większe osiedla (np. Iwanowice) zakładane na wzniesieniach. W Iwanowicach przebadano część rowu o kilkumetrowej szerokości, ale funkcja tego obiektu nie jest jasna. W obrębie osiedli trafiano na jamy zasobowe tworzące zgrupowania być może stanowiące pozostałości poszczególnych gospodarstw.
Obrządek pogrzebowy i wierzenia
Cmentarzyska ludności kultury mierzanowickiej zakładane były w pobliżu osiedli. Cmentarzyska były różnej wielkości. Największe liczyły od 150 do 300 pochówków. Groby były szkieletowe i przeważnie płaskie. Zmarłych składano do owalnych lub prostokątnych jam grobowych albo w trumnach z kłód drewnianych albo też owiniętych w matę lub plecionkę z cienkich patyków. Układ zwłok bywa skurczony jak i wyprostowany. Wedle starszych tradycji kultury ceramiki sznurowej zmarłych mężczyzn układano na prawym, a kobiety na lewym boku. W nielicznych przypadkach składano dwóch osobników dorosłych, jak również osoby dorosłej i dziecka. W wyposażeniu grobowym spotykamy oprócz fajansowych kolii, także kamienne i kościane narzędzia czy broń (zwłaszcza krzemienne grociki strzał), szpile kościane oraz nieliczne wyroby metalowe, przeważnie ozdoby miedziane.
Gospodarka
Ludność kultury mierzanowickiej zajmowała się głównie hodowlą zwierząt, o czym świadczą duże ilości kości kóz, owiec i bydła rogatego. Znaczenie miała też zapewne uprawa ziemi. W dalszym ciągu dla ludności kultury mierzanowickiej duże znaczenie miał przemysł krzemienny.
Bibliografia
Kultury 31 May 2010 No Comments
.png&filetimestamp=20061020153622){kind=link}
