Archive for May, 2010

Spis treści

//

Kryterium Wydzielenia

Nazwa kultury pochodzi od epomicznego stanowiska archeologicznego w Mierzanowicach koło Opatowa (Mierzanowice, woj. świętokrzyskie).W dawniejszych opracowaniach materiał archeologiczny obecnej kultury mierzanowickiej określany był jako kultura tomaszowska (Tomaszów, woj. krakowskie). W obrębie kultury mierzanowickiej można wydzielić również jej lokalne grupy: samborzecką (woj. tarnobreskie) oraz iwanowicką (woj. krakowskie) i pleszowską (Kraków-Pleszów). Ludność kultury mierzanowickiej należała do przykarpackiego kręgu kultur episznurowych.

Chronologia, geneza i zanik

Kultura mierzanowicka wykształciła się jako bezpośrednia kontynuacja kultury chłopice - veselè. J.Machnik wyróżnia dwie fazy rozwoju kultury mierzanowickiej. Starsza datowana na brąz A1 (według chronologii naddunajskiej) oraz młodszą (schyłkową) datowaną na koniec brązu A1 i początek brązu A2.

Obszar występowania i kontekst kulturowy

Ludność kultury mierzanowickiej zajmowała obszary rozciągające się w dorzeczu górnej Wisły, położone przeważnie na lewym jej brzegu. Część wschodnia rozciągała się do Wyżyny Sandomierskiej (grupa samborzecka), a zachodnia do Wyżyny Miechowskiej. Na południu kultura przenikała wzdłuż doliny Dunajca, sięgając do Kotliny Sądeckiej. Kultura mierzanowicka sąsiadowała od północy z kulturą iwieńską oraz kulturą grobsko-śmiardowską, od wschodu z kulturą strzyżewską, a od zachodu z kulturą unietycką.

Charakterystyczne wytwory kulturowe

Ceramika kultury mierzanowickiej wykazuje poważne zróżnicowanie lokalne. Obok tradycji kultury ceramiki sznurowej widoczne są oddziaływania wczesnobrązowych kultur naddunajskich. Najpopularniejsze formy ceramiczne odnajdywane na stanowiskach kulturowych to dwuuche amfory, naczynia garnkowate o esowatym profilu zdobione guzkami oraz poziomymi listewkami poniżej wlewu., a także naczynia o jajowatym brzuścu zaopatrzone w dwa masywne ucha umieszczone u nasady wyodrębnionej szyjki. Bardzo charakterystyczne dla omawianej kultury były również występujące w grobach kolie złożone z paciorków fajansowych kościanych czy wykonanych z muszli. Wśród wyrobów metalowych szczególnie charakterystyczne są miedziane zausznice w kształcie wierzbowego liścia, płaskie siekierki miedziane czy dłuta z podniesionymi brzegami.

Osadnictwo

Znane są głównie małe osiedla i sezonowe obozowiska. Do celów mieszkalnych wykorzystywano też jaskinie. Spotyka się także większe osiedla (np. Iwanowice) zakładane na wzniesieniach. W Iwanowicach przebadano część rowu o kilkumetrowej szerokości, ale funkcja tego obiektu nie jest jasna. W obrębie osiedli trafiano na jamy zasobowe tworzące zgrupowania być może stanowiące pozostałości poszczególnych gospodarstw.

Obrządek pogrzebowy i wierzenia

Cmentarzyska ludności kultury mierzanowickiej zakładane były w pobliżu osiedli. Cmentarzyska były różnej wielkości. Największe liczyły od 150 do 300 pochówków. Groby były szkieletowe i przeważnie płaskie. Zmarłych składano do owalnych lub prostokątnych jam grobowych albo w trumnach z kłód drewnianych albo też owiniętych w matę lub plecionkę z cienkich patyków. Układ zwłok bywa skurczony jak i wyprostowany. Wedle starszych tradycji kultury ceramiki sznurowej zmarłych mężczyzn układano na prawym, a kobiety na lewym boku. W nielicznych przypadkach składano dwóch osobników dorosłych, jak również osoby dorosłej i dziecka. W wyposażeniu grobowym spotykamy oprócz fajansowych kolii, także kamienne i kościane narzędzia czy broń (zwłaszcza krzemienne grociki strzał), szpile kościane oraz nieliczne wyroby metalowe, przeważnie ozdoby miedziane.

Gospodarka

Ludność kultury mierzanowickiej zajmowała się głównie hodowlą zwierząt, o czym świadczą duże ilości kości kóz, owiec i bydła rogatego. Znaczenie miała też zapewne uprawa ziemi. W dalszym ciągu dla ludności kultury mierzanowickiej duże znaczenie miał przemysł krzemienny.

Bibliografia

  • Witold Hensel - “Prehistoria Ziem Polskich”, t.III, wyd. PAN, Ossolineum, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, 1979
  • Jerzy Kmieciński - “Pradzieje Ziem Polskich”, t.I, cz.2 Epoka Brązu i początki Epoki Żelaza, wyd. PWN Warszawa-Łódź, 1989
  • J.K.Kozłowski - “Encyklopedia Historyczna Świata” t.I, Prehistoria, wyd. Opress, Kraków, 1999

Kultury 31 May 2010 No Comments

Kultura Sa Huỳnh (wiet: Văn hóa Sa Huỳnh) − kultura prehistoryczna z epoki żelaza. Nazwa pochodzi od stanowiska archeologicznego w prowincji Quảng Ngãi w środkowym Wietnamie. Kultura Sa Huỳnh jest wiązana z podobnymi stanowiskami na Borneo i Filipinach. W przeciwieństwie do dominującej na północy Wietnamu kultury dongsońskiej na stanowiskach Sa Huỳnh przeważają wyroby z żelaza. Pochodzenie kultury Sa Huỳnh jest wiązane z osadnictwem ludności austronezyjskiej w I tysącleciu p.n.e. Artefakty znalezione na stanowiskach archeologicznych wskazują na rozległe kontakty handlowe tej kultury obejmujące cały region Azji południowowschodniej.

Bibliografia

  • Wiesław Olszewski, “Historia Wietnamu”, Ossolineum, 1991, ISBN 83-04-03550-2
  • Southeast Asia. From Prehistory to History. Ian Glover, Peter Bellwood, Routledge, 2004, ISBN 041529777X

Kultury 30 May 2010 No Comments


Oksywie, Wielbark, Gościszewo


kolor czerwony - kultura wielbarska (Goci)
kolor zielony - kultura przeworska (Lugiowie)
kolor niebieski - Imperium Rzymskie


Kręgi kamienne na cmentarzysku kultury wielbarskiej w Węsiorach


kolor czerwony - kultura wielbarska w III wieku n.e.
kolor pomarańczowy - kultura czerniachowska

Kultura wielbarska (inaczej gocko-gepidzka oraz wschodniopomorsko-mazowiecka) – kultura archeologiczna epoki żelaza rozwijająca się między I a V wiekiem, na terenach obecnej północnej oraz wschodniej Polski oraz zachodniej Ukrainy.

Spis treści

//

Chronologia, geneza i zanik

Nazwa tej kultury pochodzi od eponimicznego stanowiska w Wielbarku (obecnie dzielnica Malborka). Wykształciła się z kultury oksywskiej w początkowej fazie okresu rzymskiego B1, od 50 r. Pełen rozwój to okres B2. Zanik stanowisk tej kultury datuje się na okres wędrówek ludów począwszy od 450 r.

Na kulturę wielbarską wpłynęli w znaczącym stopniu napływowi skandynawscy Goci i Gepidzi, ale także ludność osiadła już wcześniej, czyli Wenedowie i Rugiowie. Według archeologów Goci wędrując wzdłuż Wisły i Bugu zasiedlali tylko pustki, respektując stan posiadania ludności tubylczej. W II i III w. ludność kultury wielbarskiej w wyniku ekspansji osadniczej na tereny zajęte przez ludność kultury zarubinieckiej dała początek kulturze czerniachowskiej.

Wyróżniano dwie fazy:

  • lubowidzka - okres przedrzymski oraz wczesny okres rzymski (nazwa pochodzi od miejscowości Lubowidz na środkowym Pomorzu, gdzie odnaleziono cmentarzysko tej kultury);
  • cecelska (tutaj nazwa pochodzi od cmentarzyska w miejscowości Cecele położonej nad środkowym Bugiem) - pozostałe fazy.

Obszar występowania i kontekst kulturowy

Stanowiska kultury wielbarskiej występowały nad Dolną Wisłą od Gdańska po ziemię chełmińską, na zachodzie część Pomorza po Parsętę, Pojezierza Kaszubskiego i Krajeńskiego oraz tereny północnej Wielkopolski. Na początku II wieku p.n.e. ludność wielbarska rozszerzyła swe wpływy na dawne tereny ludności przeworskiej, tj.: prawobrzeżne Mazowsze, Podlasie, Wołyń i Polesie. Stanowiska graniczyły ze stanowiskami kultury przeworskiej, kręgu zachodniobałtyjskiego, kultury czerniachowskiej.

Charakterystyczne wytwory kulturowe

Ozdoby brązowe, złote lub srebrne zdobione techniką filigranowania i granulacji. Charakterystyczne zabytki to bransolety zakończone głowami węży, wisiorki gruszkowate, klamerki esowate, srebrne paciorki i wisiory opasane. Przewodnim typem ceramiki są duże dwuuszne naczynia zdobione ornamentem na przemian gładzonych i chropowatych trójkątów.

Obrządek pogrzebowy

Ludność praktykowała obrządek birytualny, to jest kremację i inhumację, co uważane jest za cechę charakterystyczną kultury wielbarskiej. W przypadku pochówku szkieletowego zmarły był chowany w drewnianej trumnie z kłody. Występowały też cmentarzyska kurhanowe z kamiennymi kręgami oraz brukiem, określane od miejsca ich odkrycia ponad 100 lat temu jako typ Odry-Węsiory-Grzybnica. Obszar ten obejmuje Pojezierze Kaszubskie i Krajeńskie oraz okolice Koszalina na Pomorzu Środkowym.

Zdarzają się też (zwłaszcza na terenie grupy masłomęckiej) groby intencjonalnie naruszone, cząstkowe, przemieszane lub pochówki zwierzęco-ludzkie.

Zmarłych wyposażano w dary grobowe (rzadko występują przedmioty żelazne, czasem ostrogi, ale tylko w grobach męskich, ozdoby, brak jest broni).

Charakterystycznym zjawiskiem jest obecność cmentarzysk kobieco-dziecięcych (głównie Mazowsze).

Muzea w Polsce

Muzea prezentujące sztukę i zabytki gockie w Polsce.

  • Muzeum Archeologiczne w Łodzi. Instytut Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego
  • Muzeum w Toruniu. Instytut Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu
  • Muzeum Archeologiczne w Gdańsku
  • Muzeum Historyczno-Etnograficzne w Chojnicach
  • Muzeum w Elblągu
  • Muzeum w Koszalinie
  • Muzeum w Lęborku
  • Muzeum Narodowe w Szczecinie
  • Muzeum - Zamek Górków w Szamotułach

Społeczeństwo i gospodarka

Dobrze rozwinięte techniki dekorowania (granulacja i filigran). Poświadczony handel dalekosiężny. Przez tereny zajęte przez ludność kultury wielbarskiej przechodził szlak bursztynowy.

Bibliografia

  • Wielka Historia Polski, tom I, Najdawniejsze dzieje ziem polskich (do VII w.),Piotr Kaczanowski, Janusz Krzysztof Kozłowski, wyd. Fogra, Kraków 1998
  • Encyklopedia historyczna świata tom I: Prehistoria, praca zbiorowa, opracowanie naukowe prof. dr hab. Janusz K. Kozłowski, Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres , Kraków 1999
  • Kultura pradziejowa na ziemiach Polski zarys, Jerzy Filip Gąssowski, PWN, Warszawa 1985
  • Kultura wielbarska na Pojezierzach Krajeńskim i Kaszubskim. prof. Tadeusz Grabarczyk. Pomorska Ekspedycja Archeologiczna Uniwersytet Łódzki Łódź 1997 m-365.
  • Pradzieje ziem polskich, Jerzy Stanisław Kmieciński (red.), wyd. PWN, Warszawa-Łódź 1989r.

Przypisy

  1. ↑ Kultura pradziejowa na ziemiach Polski, Jerzy Filip Gąssowski, 1985, str.248-249
  2. ↑ 2,0 2,1 Praca zbiorowa: Oxford - Wielka Historia Świata. Cywilizacje Europy. Anglia - Słowianie. Cywilizacje Australii i Oceanii. Papuasi. T. 13. Poznań: Polskie Media Amer.Com, 2006, s. 48. ISBN 83-7425-368-1. 

Kultury 29 May 2010 No Comments

Kultura trzciniecka — kultura wczesnej epoki brązu. Ze względu na złożoność zjawiska obejmującego również kulturę komarowską i kulturę sośnicką w literaturze mówi się o Trzcinieckim Kręgu Kulturowym. Stanowiska archeologiczne kultury trzcinieckiej obecne były na terenach centralnej, południowej i wschodniej Polski (Kujawy, Małopolska, Mazowsze, Podlasie) oraz zachodniej Ukrainy i zachodniej Białorusi (Polesie) od 1900 do 1000 roku p.n.e. Niektórzy autorzy uznają pierwotny zasięg kultury trzcinieckiej za kolebkę Prasłowian.

Spis treści

//

Kryteria wydzielenia

Kultura trzciniecka wydzielona została przez Włodzimierza Antoniewicza, który nadał jej nazwę od miejscowości Trzciniec pod Puławami (woj. lubelskie), gdzie dokonano pierwszych odkryć. Termin kultury trzcinieckiej wprowadził do literatury jako pierwszy Józef Kostrzewski w 1930 roku, natomiast wszystkie wcześniej zebrane materiały tej kultury zaliczane były do kultury ceramiki pasmowej. Pierwszego monograficznego opracowania kultury trzcinieckiej dokonał Aleksander Gardawski (1959 r.).

Chronologia, geneza i zanik

Najbardziej prawdopodobną i funkcjonującą do dziś teorią genezy kultury trzcinieckiej było wydzielenie jej z szerszego kręgu kulturowego trzciniecko-komarowsko-sośnickiego (Jan Dąbrowski) na podstawie form kulturowych. Wyróżnia się trzy grupy k. trzcinieckiej: łubieńską (Kujawy, środkowa Warta), opatowską (lessy Małopolski), lubelską (tereny między Wisłą a Bugiem) oraz grupę mazowiecko–podlaską. W drugiej fazie tej kultury (Ib) znaczące były wpływy kultury madziarowskiej, wieterzowskiej, Otomani oraz mogiłowej. Ponadto na terenie Kujaw na k.t. oddziaływała również kultura pucharów dzwonowatych 2 i 3.

Chronologia charakterystycznych dla kultury trzcinieckiej form zależna jest od miejsca ich występowania. Za początek zjawisk związanych z k.t. przyjmuje się XX/XIX wiek p.n.e. Na Mazowszu brak jest pewnych wskaźników chronologicznych, ale przyjmuję się za początek pierwszą połowę BA2– BA3. Pełny rozwój to okres od 1500 do 1300 roku p.n.e. Zanik stanowisk kultury trzcinieckiej jest następstwem przeobrażeń kulturowo-społecznych, w wyniku, których wyodrębniono na wschodzie fazę łódzką trzciniecko-łużycką, a następnie łużycką. Na Wołyniu i Podnieprzu wydzielono kulturę biełogrudowską.

Wg podziału chronologicznego A. Kempistego (1978) wydziela się trzy fazy: Ia (1900/1850 p.n.e. - 1300 p.n.e.), Ib (1300 - 1100 p.n.e.), II (1100 - 1000 p.n.e.).

Obszar występowania i kontekst kulturowy

Na charakter form kulturowych niewątpliwy wpływ miały kultury późnosznurowe (kultura mierzanowicka, kultura strzyżowska, kultura iwieńska oraz kultury ceramiki dołkowo-grzebykowej). W okresie swojego największego rozkwitu zjawiska wydzielonej kultury trzcinieckiej występowały na terenach górnej i środkowej Wisły, górnej Warty i górnej Noteci, aż po dorzecze Bugu i Narwi. Na przełomie starszej i środkowej epoki brązu stanowiska archeologiczne kultury trzcinieckiej sąsiadowały ze stanowiskami kultur: przedłużyckiej od zachodu, wschodniotrzcinieckiej i komarowskiej od wschodu, Otomani, madziarowskiej oraz pilińskiej od południa.

Charakterystyczne wytwory kulturowe
Ceramika

Ceramika potwierdza tradycje eneolityczne. Gruboziarnista domieszka w postaci tłuczonego granitu, dokładne wygładzenie powierzchni naczynia oraz ornamentyka wykazuje związek ze wcześniejszymi formami ceramiki. Podstawową formą są ciemnobrunatne lub ceglane naczynia, lepione ręcznie o esowatym profilu i kształcie tulipanowatym ze zgrubioną i facetowaną krawędzią (pojemnik gliniany związany z chowem zwierząt oraz uprawą zbóż). Ornamentyka występowała głównie w górnej części naczynia w postaci pionowych listew, żłobków poziomych, falistych, ukośnych i półkolistych, a także nakłuć i dołeczków oraz ornamentu guzowego. Rzadko występowały misy, dzbanki, kubki. Najcenniejszym znaleziskiem jest waza na pustej nóżce z pięcioma wypchanymi zwisającymi guzami z Łubnej (woj. łódzkie).

Inwentarz

Dominował inwentarz kamienny i krzemienny nawiązujący do tradycji neolitycznych, gdzie narzędzia wytwarzane były techniką łupania i gładzenia (drapacze, noże, sierpy, rozcieracze, grociki, toporki, siekierki, wióry). Występował także inwentarz z wytworów organicznych (zawieszki z muszli, szpile i szydła kościane) oraz inwentarz metalowy, który zamyka się w kilkunastu skarbach wyrobów brązowych (m.in. Dratów, woj. lubelskie, Stawiszyce, woj. świętokrzyskie , Rawa Mazowiecka, woj. łódzkie). Wyróżnia się wyroby brązowe: bransolety spiralne, wielozwojowe, naramienniki i pierścionki z tarczkami, salta leone oraz siekierki i groty oszczepów. Unikatowym odkryciem jest diadem z cienkiej blachy brązowej (skarb z Dratowa, woj. lubelskie). Występowały także małe przedmioty srebrne i złote.

Osadnictwo

Osadnictwo kultury trzcinieckiej jest słabo rozpoznane i występowało głównie w południowej Polsce (płaskowyże lessowe). Charakteryzowało się osadami długotrwałymi głównie otwartymi, małej i średniej wielkości. Charakterystyczne obiekty osadnicze to jamy w kształcie koła o przekroju trapezowatym lub gruszkowatym o głębokości od 60 do 200 cm. W jamach znajdowały się: kawałki potłuczonej ceramiki, węgle drzewne, wisiorki oraz wyroby krzemienne. Występowały, też ziemianki owalne, koliste z przedsionkiem. Największą i najlepiej zachowaną osadą jest osada w Złotej Pińczowskiej (woj. świętokrzyskie) – obszar 400 arów. Ważniejsze osady kultury trzcinieckiej: Więcławice (woj. świętokrzyskie), Goszyce (woj. małopolskie), Bondyrz (woj. lubelskie). Wielohektarowy kompleks osadniczy kultury trzcinieckiej został niedawno odkryty w Polesiu pod Łowiczem.

Obrządek pogrzebowy i wierzenia

Obrządek pogrzebowy charakteryzował się wysokim zróżnicowaniem (inhumacja i kremacja). We wczesnym okresie rozwoju występowały płaskie groby szkieletowe (brak zasad ułożenia szkieletów w grobie), pojedyncze lub zbiorowe (ponad 25 osobników). W późnej fazie kultury występowały także groby ciałopalne jamowe oraz popielnicowe (pod wpływem kultur wschodniokarpackich oraz mogiłowych). Zmarłych wyposażano w ceramikę, wyroby kamienne, rzadko w ozdoby z brązu. Wyróżnia się groby szkieletowe płaskie (Wolica Nowa, woj. łódzkie), szkieletowe pod kurhanami (Łubna-Jakusy, woj. łódzkie), ciałopalne płaskie (Wolica Nowa, woj. łódzkie), ciałopalne pod kurhanami (Guciów, woj. lubelskie).

Gospodarka i społeczeństwo

Ludność trudniła się głównie hodowlą zwierząt (szczątki kostne rogacizny), uprawą roli (szczątki zbóż, ślady orki), łowiectwem (szczątki kostne jeleni, dzików), zbieractwem (nagromadzenia muszli i skorup żółwi).

Bibliografia

  • Kultura trzciniecka w Polsce (Materiały z Sympozjum), pod red. P. Poleskiej, J. Rydzewskiego, Kraków 1987
  • Prahistoria Ziem Polskich, tom IV pod redakcją W. Hensla Wydawnictwo PAN, Ossolineum, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, 1979.
  • Pradzieje ziem polskich, tom I cz. 2 Epoka Brązu i początki Epoki Żelaza pod redakcją J. Kmiecińskiego, wyd. PWN Warszawa-Łodź 1989
  • Wielka Historia Polski, tom I: Najdawniejsze dzieje ziem polskich (do VII w.),Piotr Kaczanowski, Janusz K. Kozłowski, wyd. Fogra Kraków 1998
  • Od neolityzacji do początków epoki brązu przemiany kulturowe w międzyrzeczu Odry i Dniepru VI i II tys. przed Chr. – praca zbiorowa pod redakcja Janusza Czebreszuka, Mikoly Kryvalceviča, Przemysława Makarowicza, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Instytut Prahistorii. Poznań : Wydaw. Poznańskie, 2001
  • Encyklopedia historyczna świata tom I: Prehistoria, praca zbiorowe, opracowanie naukowe Janusz Krzysztof Kozłowski, Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres, Kraków 1999
  • Kultura pradziejowa na ziemiach Polski zarys, Jerzy Gąssowski, PWN, Warszawa 1985

Linki zewnętrzne

Przypisy

  1. ↑ Gerard Labuda, Słowiańszczyzna starożytna i wczesnośredniowieczna, str.16., ISBN 83-7063-381-1
  2. ↑ Krzysztof Kowalski. Epoka brązu pod autostradą. „Rzeczpospolita”, s. A20 (2009-10-01) (pol.). 

Kultury 28 May 2010 No Comments

Kultura Deverel-Rimbury – kultura archeologiczna epoki brązu w Wielkiej Brytanii. Należy do kręgu kultur pól popielnicowych. Jednostka ta często jest błędnie nazywana w literaturze polskiej kulturą Deverell-Rimbury.

Spis treści

//

Geneza

Pojawienie się kultury Deverel-Rimbury wiąże się z przybyciem na terytorium południowej Anglii ludności kręgu kultur pól popielnicowych. Ludność ta przybyła najprawdopodobniej z obszarów dolnej Nadrenii.

Chronologia i obszar występowania

Kultura Deverel-Rimbury rozwijała się od okresu Hallstatt A do Hallstatt D2, kiedy jej stanowiska zaczęły zanikać, czyli istniała ona w latach 1200–500 p.n.e. Swoim zasięgiem obejmowała południową Anglię.

Gospodarka

Podstawą gospodarki kultury Deverel-Rimbury była uprawa ziemi i hodowla zwierząt. Znano przy tym radło, którym ryto krzyżujące się pod kątem prostym bruzdy, czego dowodem są odnajdywane dzisiaj ślady orki. Charakterystyczną formą dla omawianej kultury były tak zwane pola celtyckie, czyli prostokątne fragmenty terenu, oddzielone od siebie pasmami kamieni zebranymi z pól podczas uprawy.

Obrządek pogrzebowy

Charakterystyczną formą pochówku dla kultury Deverel-Rimbury są groby ciałopalne popielnicowe. Groby te, występujące w dużych grupach, liczących do stu pochówków, składały się na cmentarzyska zwane polami popielnicowymi.

Inwentarz

Inwentarz ceramiczny kultury Deverel-Rimbury nie był zróżnicowany co do formy. Występują tutaj naczynia beczułkowate i jajowate, zdobione listwami karbowanymi lub nacinanymi, znajdującymi się poniżej brzegu. Czasami przy krawędziach naczyń zrobione są dziurki. Ponadto znane są także naczynia wazowate z uszkami, zdobione za pomocą poziomych żłobków, nakłuć i ornamentu rytego. Naczynia te nawiązują formą i dekoracją, do swoich odpowiedników z innych kultur kręgu pól popielnicowych.

Ludność kultury Deverel-Rimbury rozwinęła swój własny ośrodek produkcji metalurgicznej, charakteryzujący się odmiennym stylem wyrobów, od tych znanych z innych części Wysp Brytyjskich. Ponadto mamy także do czynienia z wytworami pochodzącymi z północnej i środkowej Europy.

Przypisy

  1. ↑ Marek Gedl: Archeologia pierwotna i wczesnośredniowieczna. Część III: Epoka brązu i wczesna epoka żelaza w Europie. Kraków: Drukarnia Uniwersytetu Jagielońskiego, 1985, ss. 161-162. 
  2. ↑ Janusz Krzysztof Kozłowski (red.): Encyklopedia historyczna świata. Tom I: Prehistoria. Kraków: Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres, 1999, ss. 225, 242. 

Bibliografia

  • Marek Gedl: Archeologia pierwotna i wczesnośredniowieczna. Część III: Epoka brązu i wczesna epoka żelaza w Europie. Kraków: Drukarnia Uniwersytetu Jagielońskiego, 1985. 
  • Janusz Krzysztof Kozłowski (red.): Encyklopedia historyczna świata. Tom I: Prehistoria. Kraków: Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres, 1999. 

Linki zewnętrzne

Kultury 27 May 2010 No Comments

Kultura komarowska – kultura archeologiczna epoki brązu i wczesnego okresu halsztackiego (1000–800 lat p.n.e). Nazwa kultury pochodzi od eponimicznego stanowiska Komárno na Słowacji.

Kultura komarowska wykształciła się na wcześniejszej kultury ceramiki sznurowej na obszarach Podola, Podkarpacia oraz południowej części Wołynia. Sąsiadowała od zachodu z grupami kultury łużyckiej a od południa z kulturą Noua.

Obok kultury trzcinieckiej, wschodniotrzcinieckiej oraz kultury sośnickiej uważana jest za zespół kultur epoki brązu jaki ukształtował się na obszarze od środkowego dorzecza Warty po środkowe dorzecze Dniepru.

Literatura

  • dr Tadeusz Sulimirski. Kurhany komarowskie. Stanisławów, 1939.
  • Igor K. Smiesznikow. Kultura komarowska w: Archeologia Polski v. 12. str. 39-107, 1967
  • Witold Hensel. Prahistoria ziem polskich t. III, 1978. Wydawnictwo PAN; t. IV, 1979.

Linki zewnętrzne

Kultury 26 May 2010 No Comments


Kultura praska (kolor zielony); Kultura pieńkowska (kolor pomarańczowy)


kolor czerwony - kultura wielbarska w III wieku n.e.
kolor pomarańczowy - kultura czerniachowska IV/V wiek


kultura przeworska (kolor zielony)
kultura zarubiniecka (kolor czerwony)
początek I w. n.e.

Kultura praska (ang. Prague-Korchak culture) ; kultura archeologiczna wczesnego średniowiecza rozwijająca się między V w. n.e. - VII w. n.e., na terenach Europy Środkowej. Obejmowała początkowo górne i częściowo środkowe dorzecze Dniepru. W V w. n.e. kultura ta przeniknęła na terytorium obecnej Polski, Czech, Austrii, Słowacji, wschodnich Niemiec oraz na południowy wschód Europy. Nazwa kultury wywodzi się od stanowisk archeologicznych przebadanych wokół Pragi w roku 1939 przez czeskiego archeologa I. Borkowskiego.

Spis treści

//

Powstanie, obszar i zanik

Kultura ta powstała w wyniku ekspansji osadniczej Hunów na tereny zajęte poprzednio przez zróżnicowaną etnicznie ludność osiadłą kultury czerniachowskiej oraz kultury kijowskiej. Zapoczątkowało to rozwój nowych kultur archeologicznych znanych jako kultura praska, kultura pieńkowska i kultura kołoczyńska. Zespoły kulturowe wyodrębnione na tym terenie uważane są przez historyków oraz archeologów za wczesnosłowiańskie.

Nazwa kultury pochodzi od typu ceramiki odkrytej i wyodrębnionej na terenie Czech. Klasyfikacji dokonano zarówno pod względem techniki produkcji tych naczyń jak również jej form.

Kultura praska, wywodzona wraz z pozostałymi dwiema kulturami wczesnosłowiańskimi z kultury kijowskiej, rozwinęła się po części na bazie wcześniejszej kultury czerniachowskiej w jej zachodniej części, przyjmując charakterystyczne dla tej kultury przejawy produkcji dóbr materialnych. Kultura praska jest identifikowana ze Sklawinami, zachodnim odłamem Słowian wzmiankowanym w kronice Jordanesa.

Od wschodu kultura ceramiki praskiej graniczyła z kulturą pieńkowską i (bardziej na północ) kulturą kołoczyńską, a od strony północno-zachodniej (prawe dorzecze rzeki Wisły po dorzecza Odry oraz Łaby) z kulturami ceramiki dwustożkowej, tzw. typ feldbarski.

Na obszarze zajmowanym przez kulturę praską między VIII/IX w. n.e. wykształciły się następnie wczesnoplemienne kultury archeologiczne Słowian zachodnich (zob. Geograf Bawarski).

Cechy charakterystyczne

  • Niewielkie osiedla lokowane wzdłuż rzek.
  • Drewniane kwadratowe chaty z płytkim podpiwniczeniem zagłębione w ziemię (tzw. półziemianka) oraz umieszczonym w narożniku glinianym lub kamiennym piecem kopułkowatym (lub paleniskiem).
  • Proste, lepione ręcznie, z brunatnej gliny z dużą domieszką piasku, najczęściej nie zdobione ceramiki; garnki tzw. typ praski oraz typ Korczak (nazwa dotyczy wschodniej części omawianej kultury). Obszar występowania ceramiki typu praskiego oraz ceramiki do niej zbliżonej typu Korczak pokrywa się z dawnym obszarem występowania kultury przeworskiej, tj. Polski Środkowej, Polski Południowej, Czech i Moraw, ziemiami środkowo-połabskimi, Słowacją, obejmuje także tereny na południe od rzeki Dunaj.
  • Zmarłych po spaleniu, chowano razem ze szczątkami stosu pogrzebowego w urnach popielnicowych, które składano następnie na płaskich cmentarzach.

Stanowiska archeologiczne

  • Osada kultury praskiej z przełomu V/VI w. n.e. - VII w. n.e. w Bachórzu , największe systematycznie zbadane osiedle wczesnosłowiańskie w Polsce.

Publikacje

  • Witold Hensel “Polska starożytna”, 1988
  • Witold Hensel “Słowiańszczyzna wczesnośredniowieczna”, 1987
  • Józef Kostrzewski “Prehistoria ziem polskich” (wraz z R. Jakimowiczem i S. Krukowskim, 1939, reedycja 1948),
  • Józef Kostrzewski “Kultura prapolska” (1947, wydanie 3: 1962),
  • Józef Kostrzewski “Zagadnienie ciągłości zaludnienia ziem polskich w pradziejach” (1961),
  • Józef Kostrzewski “Pradzieje Polski” (wraz z W. Chmielewskim, K. Jażdżewskim, 1965).
  • Andrzej Buko. “Archeologia Polski Wczesnośredniowiecznej”, Wydawnictwo:, TRIO. Rok wydania:, 2005
  • Kazimierz Godłowski. Zagadnienie ciągłości kulturowej i kontynuacji osadniczej na ziemiach polskich w młodszym okresie przedrzymskim, okresie wpływów rzymskich i wędrówek ludów, “Archeologia Polski”, t. XXI, z. 2, s. 378 - 401. 1976
  • Kazimierz Godłowski. Z badań nad zagadnieniem rozprzestrzenienia Słowian w V-VII w. n.e., Kraków. 1979
  • Michał Janusz Parczewski. Najstarsza faza kultury wczesnosłowiańskiej w Polsce, Kraków. 1988
  • Michał Janusz Parczewski. Początki kultury wczesnosłowiańskiej w Polsce. Krytyka i datowanie źródeł archeologicznych, Wrocław 1988; (tenże), Piętnasty sezon badań wykopaliskowych na stanowisku 16 w Bachórzu pow. Rzeszów, Materiały i Sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego XXI, Rzeszów 2000, s. 271-283; (tenże), Wczesnosłowiańskie odkrycia w Bachórzu, pow. Rzeszów (w:) Polonia Minor Medii Aevi, pod red. Z. Woźniaka, Kraków 2003.
  • Wielka Historia Polski, tom I - “Najdawniejsze dzieje ziem polskich (do VII w.)”, Piotr Kaczanowski, Janusz Krzysztof Kozłowski, wyd. Fogra Kraków 1998

Przypisy

  1. ↑ Instytut Archeologii UJ

Linki zewnętrzne

http://www.staff.amu.edu.pl/~anthro/slavia/f2.html - artykuł Tadeusza Makiewicza o kontynuacji kulturowej między kulturą przeworską, a praską.

Zobacz też

  • Sklawinowie
  • Kultura pieńkowska
  • Wielka wędrówka ludów
  • Państwo Samona
  • Hunowie, Słowianie zachodni

Kultury 25 May 2010 No Comments


Kultura zarubiniecka (kolor turkusowy), kultura zachodniobałtyjska (kolor fioletowy), Kultura wschodniobałtyńska strefy leśnej (kolor jasnoczerwony), kultura przeworska (kolor jasnozielony), plemiona celtyckie (kolor pomarańczowy) - II w. p.n.e - I wieku n.e.

Kultura zachodniobałtyjska - inaczej krąg kultur zachodniobałtyjskich. Stanowiska tej kultury znane są na północny wschód od kultury wielbarskiej i przeworskiej, między rzekami Pasłęką i Niemnem. Występowały od przełomu er, aż do połowy V. wieku.

Według Tacyta tereny te były zasiedlone przez plemiona Estiów, Ptolemeusz natomiast mówi o Galindach oraz Sudinach.

Występowało dużo grup kulturowych:

  • kultura bogaczewska
  • kultura sudowska
  • kultura dollkeim-kovrovo
  • grupa olsztyńska

Bibliografia

  • Wielka Historia Polski, tom I Najdawniejsze dzieje ziem polskich (do VII w.),Piotr Kaczanowski, Janusz Krzysztof Kozłowski, wyd. Fogra Kraków 1998
  • Encyklopedia historyczna świata tom I: Prehistoria, praca zbiorowe, opracowanie naukowe prof. Dr hab. Janusz K. Kozłowski, Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres , Kraków 1999

Kultury 24 May 2010 No Comments

Kultura Hatvan – kultura archeologiczna ze wczesnej epoki brązu. Jej nazwa pochodzi od eponimicznego stanowiska w Hatvan, w północno środkowej części Węgier.

Spis treści

//

Chronologia i obszar występowania

Kultura Hatvan datowana jest na okres epoki brązu A2 według chronologii Paula Reineckego (1950–1700 p.n.e.). Jej początków można jednak doszukiwać się już od 2100 lat p.n.e. Jest ona kontynuacją rozwoju północnej części kultury Vučedol-Zók, natomiast późna jej faza jest współczesna kulturze Otomani. Zajmowała ona obszar północnych i wschodnich Węgier, poczynając od kolana Dunaju na zachodzie, aż do górnej Cisy na wschodzie. Wiele jej stanowisk znamy z obszaru Gór Bukowych.

Osadnictwo i gospodarka

Ludność kultury Hatvan zajmowała się uprawą ziemi i hodowlą. Osadnictwo lokowano głównie w miejscach z natury obronnych (zwłaszcza w Górach Bukowych i Mátrze). Zamieszkiwano ufortyfikowane osady, wznoszone na tellach.

Obrządek pogrzebowy

Stosowano powszechnie ciałopalny obrządek pogrzebowy. Występują tu groby jamowe, bardzo mało jest natomiast grobów popielnicowych. Inwentarz w grobach jest podobny do inwentarzu kultury pucharów dzwonowatych. Występują więc tutaj typowe dla wspomnianej kultury puchary, płytki łucznicze do ochrony przedramienia, guzki z otworami V-kształtnymi. Groby szkieletowe są w kulturze Hatvan bardzo nieliczne.

Bibliografia

  • Archeologia pierwotna i wczesnośredniowieczna, część III Epoka brązu i wczesna epoka żelaza w Europie, Marek Gedl, Drukarnia Uniwersytetu Jagielońskiego, Kraków 1985
  • U progu nowej epoki. Gospodarka i społeczeństwo wczesnego okresu epoki brązu w Europie Środkowej, Sławomir Kadrow, Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk , Kraków 2001

Kultury 23 May 2010 No Comments

Kultura rzucewska - kultura neolityczna datowana na schyłek III i początek II tysiąclecia p.n.e. Obszar oddziaływania omawianej kultury rozciągał się od Zatoki Puckiej do ujścia Niemna; znana z obróbki bursztynu, rozwijająca się równolegle do kultur ceramiki sznurowej. Jej nazwa pochodzi od wsi Rzucewo, położonej niedaleko Pucka, gdzie znalezione zostały pierwsze jej ślady.

Kultury 22 May 2010 No Comments

Next Page »